Nieuwsbrief

Profiel: David Bohm

07-12-2018

Bestel ‘Over dialoog’ van David Bohm (€18,99) nu in onze webshop Boekenwereld.com Bestel Bohm Over dialoog

David Bohm (1917-1992) wordt als een van de origineelste denkers van de twintigste eeuw beschouwd. Eerder dit jaar bracht Ten Have zijn boek Over dialoog uit. Als natuurkundige heeft Bohm vele belangrijke bijdragen geleverd aan de wetenschap, met name in de kwantummechanica en relativiteitstheorie. Hij werd gevraagd om mee te werken aan het Manhattanproject. Naast wetenschapper was hij ook filosoof en mysticus. Hij was politiek geëngageerd en geïnteresseerd in de natuur van ons bewustzijn. Hoe is het mogelijk dat hij dit alles in zijn leven heeft kunnen combineren?

Leven

Bohm werd geboren in Wilkes-Barre, Pennsylvania, en groeide op in een Joods gezin. Na zijn afstuderen ging hij lesgeven aan de Universiteit van Californië in Berkeley, waar hij promoveerde in de theoretische natuurkunde. Daar werkte hij op de afdeling theoretische fysica onder leiding van Robert Oppenheimer. In die jaren werd Bohm steeds meer politiek actief in verschillende communistische organisaties.

Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werden alle natuurkundigen van zijn faculteit ingezet bij het ontwerp van de eerste atoombom. Dit wetenschappelijke project, dat de codenaam Manhattanproject kreeg, werd geleid door Oppenheimer. Hij vroeg aan Bohm of hij ook mee wilde werken aan dit project. Uiteindelijk is er weinig van gekomen, omdat Bohm geen toegang kreeg tot het geheime laboratorium in Los Alamos. Dat was met name omdat hij politiek geëngageerd was en bevriend was met Joseph Weinberg, die verdacht werd van spionage. Tijdens de oorlog bleef hij als docent en onderzoeker actief in Berkeley.

Na de oorlog werd Bohm assistent-professor aan Princeton University, waar hij nauw samenwerkte met Albert Einstein. In hun briefwisseling bespreken Einstein en Bohm de link tussen de kwantummechanica en de relativiteitstheorie. Vanwege Bohms banden met communistische organisaties werd hij door een onderzoekscomité gedaagd. Omdat hij weigerde tegen mensen te getuigen werd hij gearresteerd. Hoewel hij werd vrijgesproken, besloot de universiteit uiteindelijk zijn contract niet te verlengen.

Hij vertrok naar de Universiteit van São Paulo in Brazilië, waar hij hoogleraar theoretische natuurkunde werd. Daar bleef hij natuurkundig onderzoek doen en publiceerde hij over kwantummechanica. Ook na zijn pensioen bleef hij publiceren. Tegen het einde van zijn leven werd hij depressief. Hij stierf op 74-jarige leeftijd aan een hartaanval in Hendon, Londen.(Tekst gaat door onder de video).

Werk

Als natuurkundige heeft Bohm veel bijgedragen aan de wetenschap. Interessant is dat hij als vooraanstaand wetenschapper ook geïnteresseerd was in de natuur van bewustzijn. Dit was namelijk vooral het terrein van psychologen en filosofen. Zo kwam hij in contact met psycholoog en filosoof Jiddu Krishnamurti, met wie hij vele jaren zou samenwerken. Zijn affiniteit met Krishnamurti werd door sommige wetenschappers enigszins sceptisch ontvangen.

Wat Bohm het meeste interesseerde was de plaats van het denken in onze samenleving. Voor hem is denken een soort gereedschap waarmee problemen kunnen worden opgelost. Zo ziet hij denken als een systeem. Als een netwerk van concepten, ideeën en veronderstellingen die met elkaar verbonden zijn. Daarom noemt hij een denkfout een systeemfout, omdat zo’n fout het hele netwerk aangaat. Het denken kleurt en vormt onze waarneming, vaak op onverwachte manieren, terwijl wij toch écht veronderstellen dat wat wij denken objectief is. Deze denkfouten hebben volgens Bohm grote, negatieve effecten op ons dagelijks leven. (tekst gaat door onder de video)

 

Om een oplossing te vinden voor onze denkfouten gaat hij in zijn werk Over dialoog op zoek naar de betekenis van de dialoog in onze huidige samenleving. Het is namelijk vreemd, aldus Bohm, dat wij de afgelopen decennia door de moderne techniek steeds meer verbonden raken met elkaar, maar dat er desondanks een crisis is in de communicatie: ‘Mensen uit verschillende landen en uit verschillende economische en politieke systemen kunnen nauwelijks nog met elkaar communiceren zonder dat het uitloopt op conflicten.’ We verlangen ernaar om dit ‘communicatieprobleem’ op te lossen, maar omdat verschillende groepen niet naar elkaar luisteren, ontstaat er uiteindelijk geen begrip, maar frustratie.

Hoe levert Bohm in zijn boek Over dialoog een bijdrage aan de oplossing van dit communicatie-probleem? De oplossing begint bij de vraag wat communicatie daadwerkelijk is. Het woord is verwant met het Latijnse werkwoord communicare, wat iets betekent als ‘op een zo nauwkeurig mogelijke manier informatie of kennis overdragen van de een naar de ander’. Een groot deel van onze huidige samenleving is gebaseerd op dit model, waarbij iemand bijvoorbeeld doorgeeft aan de ander hoe iets gedaan moet worden. Bohms kwam echter tot het inzicht dat communicatie ook een andere betekenis heeft, namelijk die van dialoog.

In een dialoog zeg ik iets tegen de ander, maar wat die ander ontvangt is nooit helemaal gelijk aan wat ik als spreker bedoel: de boodschappen bij de zender en de ontvanger zijn vergelijkbaar, maar niet identiek. Door op zoek te gaan naar het verschil kan worden nagedacht over wat relevant is voor mijzelf, maar ook voor de ander. Zo ontstaan er nieuwe, gedeelde betekenissen. Door samenwerking komt er een nieuw gezamenlijk idee tot stand: er wordt iets nieuws gecreëerd. De dialoog is daarom onmisbaar in alle aspecten van ons leven: als we willen samenwerken, dan moeten we samen iets creëren.

Bohm geeft een goed voorbeeld van ‘de wetenschapper’ die in dialoog gaat met de natuur en collega’s. Als een wetenschapper een theorie heeft, zal hij deze in de vorm van een hypothese door middel van observatie testen. Daarna zal meestal blijken dat de waarnemingen niet volledig corresponderen met wat de hypothese had voorspeld. Op basis van de overeenkomsten en verschillen zal er een nieuwe hypothese moeten worden opgesteld. Daardoor ontstaat er iets nieuws: een product waarin de theorie van de wetenschapper samenkomt met diens waarnemingen.

Zo’n dialoog is bekend geworden als de ‘Bohm-dialoog’. Een Bohm-dialoog kan alleen maar werken als de gesprekspartners bereid zijn om naar elkaar te luisteren, ‘zonder vooroordelen en zonder elkaar te beïnvloeden’. Hierbij moeten beide partijen op zoek zijn naar waarheid, waarbij ze oude ideeën en intenties losgelaten. Dat betekent, aldus Bohm, dat we bereid moeten zijn om onze veronderstellingen op te schorten: we moeten ze niet tot uiting brengen, maar ook niet onderdrukken.

Hij voorziet in onze huidige dagelijkse praktijk alleen wel een probleem: vaak willen wij onze veronderstellingen niet loslaten. Dan ontstaat er, bewust of onbewust, een ‘blokkade’, waardoor mensen niet willen luisteren, omdat ze onmiddellijk in de verdediging schieten. Zo zullen de eventuele tegenstrijdigheden in de ideeën die hun dierbaar zijn, niet worden opgemerkt. Wil een dialoog slagen, dan moeten we ons bewust worden van deze blokkades. We moeten de tegenstrijdigheden in onze ideeën niet voor lief nemen. Dat kan alleen door te luisteren naar de ander.

Bestel ‘Over dialoog’ van David Bohm (€18,99) nu in onze webshop Boekenwereld.com

Bestel Bohm Over dialoog