Nieuwsbrief

Sophie Olúwolé over Socrates en Orunmila

17-01-2019

Bestel nu Socrates en Orumila in onze webshop Boekenwereld.com, dit weekend (18 januari 2019) geen €20,99, maar €15,99


Sophie OluwoleSophie Bósède Olúwolé (1935-2018) gaf filosofie aan de universiteit van Lagos en was de eerste vrouw in Nigeria die een doctorstitel in de filosofie behaalde.
In Socrates en Òrúnmìlà: wat we van Afrikaanse filosofie kunnen leren, vergelijkt ze twee toonaangevende denkers, die ze ‘de twee beschermheiligen van de klassieke filosofie’ noemt. Olúwolé laat zien hoe Socrates en Òrúnmìlà in verschillende opzichten treffend op elkaar lijken. Socrates en Òrúnmìlà hebben in het westerse en Afrikaanse denken diepe sporen achtergelaten en beiden inspireren vele mensen tot op de dag van vandaag.

Òrúnmìlà leefde 500 jaar v.Chr. in Ile-Ife, de hoofdstad van het Yoruba-volk uit Nigeria. Hij was de grondlegger van het Ifa-corpus, wat volgens Olúwolé tevens de expressie is van de Afrikaanse filosofie. Deze ideeën, in de vorm van spreekwoorden, mythen en poëtische verhalen, zijn mondeling aan ons overgeleverd. De gelijkenissen tussen Òrúnmìlà en Socrates zijn indrukwekkend. Zo zijn hun woorden meer dan tweeduizend jaar geleden uitgesproken en leefden beiden rond dezelfde tijd. Daarnaast heeft Òrúnmìlà, net als Socrates, niets op schrift gesteld, waardoor we alleen maar kennis kunnen maken met deze denkers via teksten die anderen hebben geschreven of uitgesproken.

Naast die overeenkomsten is er ook een fundamenteel verschil dat volgens Olúwolé het beste kan worden gezocht in de manier waarop ze denken. Ze stelt dat de westerse filosofie wordt gekenmerkt door een dualistische opvatting van de werkelijkheid. Het is een opvatting die stelt dat er twee, onverzoenlijke, tegenstellingen zijn: materie en geest. Òrúnmìlà leert ons dat er ook zoiets is als een complementair dualisme, waarin de tegenstellingen elkaar juist niet uitsluiten. Zo kunnen we bijvoorbeeld niet precies bepalen waar materie begint en geest eindigt: materie en geest zijn twee zijdes van dezelfde medaille.

In haar boek schetst Olúwolé dat het complementair dualisme ons leert dat begrippen elkaar niet uitsluiten, maar juist aanvullen. Dat zie je bijvoorbeeld ook terug in de Ubuntu-filosofie, die in grote delen van Afrika voorkomt. Vanuit ubuntu is het bestaan een continue stroom, waarin alles steeds een balans zoekt; de relatie tussen mensen staat er centraal. Dit kan het besef versterken ‘dat de mens één geheel is, en dat hij een eenheid vormt met zijn medemens, de natuur en God’. Tegenstellingen zoals man-vrouw of denken-voelen sluiten elkaar niet uit, maar vullen elkaar aan: ze kunnen niet zonder elkaar.

Socrates en Orunmila - 3dVoor Olúwolé is het denken in tegenstellingen zo in het westerse denken vastgeroest, dat het vooruitgang blokkeert. Tijdens haar onderzoek kwam ze erachter dat er vooroordelen zijn waardoor Òrúnmìlà, en dus de Afrikaanse filosofie, niet serieus werd genomen. Men vroeg zich af of mondelinge teksten wel te vergelijken waren met de geschreven documenten over Socrates. Daarnaast werd Òrúnmìlà door velen in het Westen als een god gezien, waardoor zijn teksten een religieuze duiding kregen. De nadruk op zijn teksten als een religieus systeem heeft een wijsgerige interpretatie in de weg gestaan. Daardoor zijn de bijdrages van de Afrikaanse filosofie volgens Olúwolé marginaal geweest. Olúwolé maakt duidelijk dat er meer aan de hand is dan een onfortuinlijke speling van het lot, en dat Òrúnmìlà’s onderwaardering niet losstaat van de figurantenrol die de Afrikaanse filosofie speelt op het wereldtoneel.

Het boek Socrates en Òrúnmìlà is een kritische noot bij de westerse diskwalificatie van de Afrikaanse filosofie. De auteur haalt het idee van mensen die denken dat de westerse filosofie superieur zou zijn aan de Afrikaanse onderuit, en heeft de internationale aandacht gevestigd op de filosofische waarde van tradities waar voorheen niet naar omgekeken werd. Haar pleidooi voor Òrúnmìlà maakt duidelijk dat we juist de tussenruimte moeten opzoeken tussen de twee denkbeelden. Door te denken in complementariteit kan er speelruimte ontstaan voor iets nieuws.
(Door Dennis Smits)

Bestel nu Socrates en Orumila in onze webshop Boekenwereld.com, dit weekend (18 januari 2019) geen €20,99, maar €15,99